Üniversite Kampüslerinde Yangın Güvenliği: Laboratuvar, Yurt ve Amfi Riskleri

Üniversite kampüsleri, birbirinden farklı risklere sahip birçok yapıyı aynı yerleşkede barındırır. Laboratuvarlarda yanıcı kimyasallar ve basınçlı gazlar bulunurken öğrenci yurtları günün 24 saati kullanılır; amfi ve konferans salonlarında ise kısa süre içinde yoğun kalabalık oluşabilir.

Bu nedenle üniversite yangın güvenliği, kampüsün tamamına aynı ekipmanların yerleştirilmesiyle sağlanamaz. Her bina kullanım amacı, kullanıcı sayısı, çalışma saatleri ve tehlikeli maddeleri bakımından ayrı değerlendirilmeli; algılama, söndürme ve tahliye sistemleri ortak bir kampüs acil durum planında birleştirilmelidir.

Kimya ve Biyoloji Laboratuvarlarında Özel Söndürme Gereksinimleri

Laboratuvar yangın riski yalnızca ortamdaki yanıcı sıvı miktarına göre belirlenemez. Oksitleyici maddeler, suyla reaksiyona giren kimyasallar, piroforik malzemeler, basınçlı gazlar, kriyojenik akışkanlar ve biyolojik ajanlar yangın sırasında farklı tehlikeler oluşturabilir. Bu nedenle söndürme sistemi, laboratuvarın adına göre değil kimyasal envanterine ve yürütülen deneylere göre seçilmelidir.

İlk adım, yangının çıkma ihtimalini kaynağında azaltmaktır. Yanıcı sıvılar günlük kullanım miktarıyla sınırlandırılmalı ve uygun güvenlik dolaplarında saklanmalıdır. Birbiriyle reaksiyona girebilecek kimyasallar ayrılmalı, gaz tüpleri sabitlenmeli ve kullanılmadıkları zaman vanaları kapatılmalıdır. Açık alev veya kıvılcım oluşturan deneyler yazılı çalışma prosedürlerine bağlanmalıdır.

Sprinkler sistemi bulunan laboratuvarlarda, hassas cihazların veya kimyasalların sudan zarar görebileceği gerekçesiyle sistemin devre dışı bırakılması doğru değildir. Büyük bir yangının yaratacağı zarar, çoğu durumda yerel su hasarından daha ağırdır. Bununla birlikte suyla tehlikeli reaksiyona giren maddeler, özel cihazlar ve yüksek değerli hacimler için lokal söndürme, ön tepkili sprinkler veya uygun temiz gazlı sistemler değerlendirilebilir. OSHA’nın laboratuvar güvenliği rehberi de sprinkler sisteminden kaynaklanabilecek yerel su hasarına rağmen büyük yangın riskine karşı otomatik korumanın önemine dikkat çeker.

Taşınabilir söndürücülerin tipi gerçek yangın tehlikesiyle eşleşmelidir. Solvent, elektrik ekipmanı veya metal yangınlarında aynı söndürücünün kullanılması güvenli olmayabilir. Çalışanlar yalnızca tüpün yerini değil, hangi durumda müdahale etmeden tahliye olmaları gerektiğini de bilmelidir.

Biyoloji laboratuvarlarında söndürmeye ek olarak bulaşıcı materyalin yayılması dikkate alınmalıdır. Yangın senaryosu; havalandırmanın davranışını, biyogüvenlik kabinlerini, kapıların kapanmasını ve müdahale ekiplerine verilecek tehlike bilgisini kapsamalıdır.

Öğrenci Yurtlarında Algılama ve Tahliye Planlaması

Öğrenci yurtlarında yangının gece meydana gelmesi halinde kullanıcıların büyük bölümü uykuda olabilir. Kapalı oda kapıları, kulaklık kullanımı ve binayı yeterince tanımayan yeni öğrenciler alarmın algılanmasını ve tahliyeyi geciktirebilir. Bu nedenle yurtlarda erken algılama, her noktada anlaşılabilir alarm ve dumandan korunmuş kaçış yolları kritik öneme sahiptir.

Yurtlara yönelik kampüs yangın sistemi şu unsurları birlikte ele almalıdır:

• Oda ve ortak alanların riskine uygun otomatik algılama
• İşitsel ve görsel alarm cihazları
• Kilitsiz ve engelsiz kaçış yolları
• Çalışır acil aydınlatma ve yönlendirmeler
• Kendiliğinden kapanan yangın kapıları
• Ortak mutfaklarda pişirme riskine uygun önlemler
• Alarm panelini yorumlayabilecek gece personeli
• Engelli kullanıcılar için erişilebilir tahliye düzeni

Koridorlarda eşya depolanması, yangın kapılarının takozla açık tutulması, odalarda izinsiz ısıtıcı kullanılması ve elektrikli bisiklet veya scooter bataryalarının kaçış yollarında şarj edilmesi düzenli denetimlerle önlenmelidir.

Öğrencilere dönem başında en yakın çıkış, alternatif kaçış rotası ve toplanma alanı anlatılmalıdır. Tatbikat yalnızca gündüz saatlerinde yapılmamalı; gece vardiyasının alarmı nasıl yöneteceği ve katların boşaltıldığının nasıl doğrulanacağı da test edilmelidir.

YÖK ve BYKHY Kapsamında Üniversite Binaları İçin Zorunluluklar

Üniversitelerdeki laboratuvar, yurt ve amfilerin tüm yangın şartlarını tek başına düzenleyen bağımsız bir “YÖK yangın yönetmeliği” bulunmamaktadır. Bina ve sistem gerekliliklerinin temel kaynağı Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’tir. Çalışanların güvenliği açısından 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik de risk değerlendirmesi, acil durum planı, eğitim ve ekip oluşturma yükümlülükleri getirir.

Gerekli sistemler yalnızca yapının “üniversite binası” olarak adlandırılmasına göre belirlenmez. Binanın kullanım sınıfı, yüksekliği, toplam alanı, kullanıcı yükü, ruhsat tarihi ve yangın tehlike sınıfı birlikte değerlendirilir. Laboratuvarlar ayrıca kullandıkları kimyasallar, basınçlı ekipmanlar ve biyolojik maddelerle ilgili özel güvenlik hükümlerine tabi olabilir.

BYKHY kapsamında kaçış yolları, yangın bölmeleri, algılama ve alarm, acil aydınlatma, sprinkler, yangın dolabı ve hidrant gereklilikleri bina bazında kontrol edilmelidir. İçinde 50 kişiden fazla insan bulunan konut dışı yapılarda söndürme, kurtarma, koruma ve ilk yardım ekiplerinin oluşturulması gerekir. Yönetmelik ayrıca binada yılda en az bir kez söndürme ve tahliye tatbikatı yapılmasını öngörür.

Kampüs yönetimi her bina için onaylı projeleri, sistem envanterini, bakım kayıtlarını ve tahliye planlarını güncel tutmalıdır. Merkezi güvenlik birimi, farklı binalardan gelen alarmları izleyebilmeli; laboratuvar, yurt ve kalabalık salonlara yönelik ayrı müdahale senaryoları hazırlamalıdır.

Eksel Yangın, kampüsünüzdeki laboratuvar, yurt ve amfilerin farklı risklerine uygun bütünleşik yangın güvenliği çözümleri geliştirir. Bizimle iletişime geçerek alanınız için en uygun yangın güvenlik sistemini seçebilirsiniz.